|
 | |
 |
7.582.045 Visitadores dae su 20.10.2000 |
 | |
©2000-2013
Edizioni Condaghes
Web Design:
MAGICA Servizi Informatici
F, f, nf: (efa)  sa ’e ses líteras de s'alfabbetu est unu sinnu chi si ponet pro unu sonu 'surdu' chi si faghet boghendhe su sulu in mesu tra sas dentes de subra e sa lara de suta arrumbadas paris; est unu sonu mudóngiu e iscrindhe no b'at mai bisonzu de l'addopiare si faghimus contu chi su sonu sou est semper craru, forte; addaghi ruet in mesu de duas vocales poden resurtare duas cosas: 1) in bona parte de su sardu su sonu de /f/ càmbiat in /v/: si faghimus = nr. sivaghímus, sa fémina = savémina, su fogu = suvógu, su fillu = suvíllu, su filu = suvílu, sa fae = savàe, su fusu = suvúsu, de fide = devide, bona fémina = bonavémina; b) in tzertos logos ndhe lu lean deunudotu e faghen a su postu sou unu corpu de irguzu inoghe rapresentadu de su sinnu /’/: si fachimus = si ’achimus, sa fémina = sa ’émina, su focu = su ’ocu, su filu = su ’ilu, su fizu = su ’izu, sa faba = sa ’aba, su fusu = su ’usu). Est bonu chi, iscrindhe, sos chi pronúntzian coment'e in 2) a su postu de su brincu o corpu de irguzu li ponzan nessi unu sinnale, menzus cussu de sa elisione /’/, zustu ca su sonu de /f/ lu lassan andhare (e menzus puru a iscrier sa /f/ etotu a manera de no cambiare mai su comintzu de sa peràula). A/c. sa régula "in mesu de duas vocales" depet esser bene cussiderada, ca a bortas est cosa chi paret ma chentza èssere: si sa vocale est sa prep. "a", sa cng. "e" o sa de sa prep. "che 1", de s'avb. "ne, ni, no", no solu no càmbiat su sonu de /f/ ma l'afórtidi, ca custas peràulas benin de su ltn. "ad", "et" "quo-et", "nec", "non" chi, comente si podet bídere, finin cun una cussonante (e gai "a fogu e fàmine" s'at a nàrrere "afógu efàmine", "a fundhu e frutu" = afúndhu efrútu, "solu che fera" = solu chefèra, "budhidu che fogu" = budhidu chefógu, "ni pani e ni casu" = nipàni ennicàsu)  (èffe)  f, F.fa, nm sonu e sinnu, sa ’e bator nodas musicales.fà, fàba, nf: fada 3, fae, fai, fava zenia de aligúmine chi si sèmenat prus che àteru pro bestiàmine, ma bona pro sa zente puru (a friscu, a ranu e corza, a sicu su ranu): bogat una tega cun ranos chi faghen cantu sa conca de su pódhighe, ma laditos, fiore biancu a marcos niedhos; zenia de ufradura tosta chi faghet a ratinzu, in sa carre; sa conchedha de sa natura ’e su mascru / in sa fae si podet distínghere: sa raighina, sa canna (est tuvuda), sa foza, su fiore, sa tega, su ranu (o papu); in su ranu si distínghede: su nasedhu (ue est atacadu a sa tega), su pizolu, sas perras, su bichixedhu (ue faghet su tudhu); calidades de fae: fae lampósiga, pompósiga = campóliga, fabólica, fà de Moria, creze de fae chi faghet manna meda, fà nanita (faghet sa canna curtza), fà bianca, fà niedha; a/c.: est unu upm, foras candho un'agt. ndhe pertzisat sa cantidade: a su pl. inditat terras postas a fae o essiduras in sa carre  babajone, maràndhula / colpu  csn: fae arrebisale (a rebisale) = fai cota a budhiu; fava a olla = fae frisca, mescamente modhe, cota a budhidu e pustis frissa cun lardu; dare, leare fae (a rampu) o papai fà (nâdu in suspu) = donai, pigai surra; faa cota a sossa = fae cota frisca, melòngia, intro sa tega, posta a bratzadas in una foghilada; fà ’e procus, fae polchina = sa patata de su lepurisposu; faa de mata, o fà de coloras = mammacica, zenia de erba (crepis bulbosa)  semenare, tzapitare, bogare, bodhire, istegare, irranare, triulare fae ¸ sa mesa fit aparitzada de abba ebbia e fae arrebisale ¸ est bona meda sa fae cun lardu ¸ sa fae lómpida est nasiniedha 2. rata rata ti essit sa fae chi dat mandhighinzu dolimalzosu! ¸ gei si creit, po èssi tres fais purdiadas! ¸ cossos e bunnedhas de furesi nos faghian su dossu a faighedhas 3. su mere cropat a fuste, ma s'animale traessu no tzúcada, abbarrat prantau arregoglindhe fae a tegas longas ¸ si no mi la finis, oe che leas fae a rampu!Fa, Fa', Faa, Fae, Faedha, Fai, Fais, Fava  lrs, vicia faba fava  fève  broad bean Feldbohne.fàba 1, nf: fàbula, fàua, fàuba, fàula, fàvula, fràrua, fràula, fràulla, fràura cosa chi si narat o chi si contat chentza esser beru / fàula presa in s'úngia = fàula nâda sentza dhoi pentzai meda meda; fàulas = màncias biancas me is ungas mincídiu / àbula, castanza | ctr. beridade, beru csn: ello fàula este! = est própiu berus!, seguru!, ellonono!; fàula mia! = no est acomenti apu nâu, fui sballiendi; prendher sas fàulas a unu = contai e cumbinci a fàulas; fàulas còmporo e fàulas bendho = seu nendi su chi apu inténdiu, ma si m'anti contau fàulas… fàulas naru; atressai fàubas = contare fàulas su chi nau dèu no est faba: est berus! ¸ arga de muntonarju, cussa est fàvula tua! ¸ sun totus contandhe fàbulas e a provaveru naro chi… ¸ li conto carchi fàula, assumancus si càllada ¸ ita totu at a èssi narendidhi: ndi dh'at atressai cancuna ’e fàuba! (R.Fresia) 2. die cun die lu bido prus arreputzadu: ello fàula este! (G.Ruju) ¸ unu de su dinari si ndhe faghet ministérios suos: ello fàula este! ¸ m'abbàida a mi prendher sas fàulas gasie!… 3. fàula mia: su die no ischia mancu ite fia nendhe! ¸ fàula mia: isse no fit cun nois! bugìa, menzógna mensonge lie Lüge.fabàu, nm: febau, foau su chelu de sa buca pabadali, pabàdulu, pabau, pallàriu, paru 1 is fuedhus dhi bessint de buca faendusí bia intr'e sa língua e su fabau.fàbbica, nf: afàbbia, bràbbica, fràbbica erba a foza lada, fragosa meda, prantada in tempus caente pro cundhimentu basile cndh, rbzc, ocymum basilicum.fàbbicu, agt chi est suzetu a li fagher male sa fae (e carchi àteru aligúmine chi zughet una matessi sustàntzia, o fintzas tzertas meighinas) fàbico an Bohnenvergiftung (Fabismus) leidend.fabbiócu, agt, nm tontarrone ohi santu stragu de custas fabbiocas!fàbbrica, nf: fràbbica 1, fràvica logu, istabbilimentu ue si triballat e produit carchi cosa a indústria, ma fintzas fràigu / parri sa fàbbrica de sant'Anna = una cosa chi no acabbat mai, chi durat a tempos longos (che a su fràigu de sa crésia nódida de Castedhu) indústria cussas cantones sun tzocos e sirenas de fràbbica ¸ sas fàbbricas no deven produire armas e ne ordignos pro gherrare! fàbbrica fabrique, 2 usine factory Fabrik; Bau.fabbricài, fabbricàre, vrb: fraicare, fraigai, fraigare, fravicare fagher fràbbicos, domos, muros; faedhendhe cun fele, iscuder a carchi logu de lassare atacados, comente faghet su mastru ’e muru chi iscudet s'impastu intunighendhe; fàghere, produire carchi cosa a indústria costrúere / atapai 1 unu muru chi est male frabbicau podet orruer dae fundhamentu ¸ so fatu a s'antiga, sentza imbrógliu, de pedra bia, fraigadu a forte ¸ a fravicare, oje, bi cheren buzacas prenas! ¸ de pedra diamantina ti fràighen su palatu, no duriten su gastu pro tenner in domo a tie! ¸ si depiat fravicare sa domedha e cojubare 2. si faghes cussu ti fràigo a su muru! ¸ sa tzica chi che gruspiat andhada a si fraigare a su truncu de un'acàssia edificare, costruire, 2 fabbricare construire to build 1 bauen 2 herstellen.
Chirca torra |