|
 | |
 |
5186324 Visitadores dae su 20.10.2000 |
 | |
©2000-2010
Edizioni Condaghes
Web Design:
MAGICA Servizi Informatici
N, n, nf: (enna)  sa de tréighi líteras de s'alfabbetu est unu sinnu chi rapresentat unu sonu chi si faghet ponindhe sa limba a manera de tocare, oru cun oru, su chelu de sa buca, a laras iscanzadas e coment'e boghèndheche su sonu in su nasu; in mesu de peràula a bias est lenu /n/ (comente si podet intendher in bena, binu, bonu, canu, dinai, donu, frenu, frina, manu, opinu, pane, prenu, sonu, trenu) e a bias forte o longa /nn/ (comente si podet intendher in annu, antunna, canna, donnu, funnu, linna, mannu, pinna, pinnica/pínniga, sanna, sonnu, tzinniga, zanna), a bortas fintzas cun cambiamentu de sinnificadu (as. "manu" no est "mannu", e gai donu € donnu, sinu € sinnu, sonu € sonnu, zana € zanna); in comintzu de peràula sa /n/ est lena candho s'agatat intremesu de vocales, foras candho in sa síllabba ifatu b'est su matessi sonu ma forte (e gai: sa nae = nr. sanàe, su nasu = sunàsu, tenzo neghe = tenzonèghe, sa ní = saní, su niu = suníu, su nuscu = sunúscu, ma de nannai = nr. dennannai, sa nanna = sannànna, su nènnere = sunnènnere, su ninnu = sunnínnu, unu nonnoi = ununnonnói, su nonnu = sunnónnu), est semper forte candho sa peràula innantis agabbat cun cussonante, chi si che assímilat a sa /n/ e pro cussu l'afórtidi (sas naes = nr. sannàes, dus nasus = dunnàsus, is nexis = innèxis, tres nidos = trennídos); b'at logos chi sa /n/ la pronúntzian a carighedha, chentz'arrumbare nudha sa limba e a buca abberta - o fintzas serrada -, a donzi modu pratigamente faghindhe sonare ‘nasale’ sa vocale innantis, e iscrindhe benit s'idea de no bi la ponner in nudha: est menzus a la ponner semper ca sinono faghet irballare a chie no connoschet sa peràula o no pronúntziat a carighedha, e, pro cussu, menzus "Aristanis" e no "Aristais" [], "binu" e no "biu" [], "manu" e no "mau" [], "pani" e no "pai" [], "lana" e no "laa" [], "unu" e no "uu" []; candho sa /n/ zughet addainanti una /b/ o una /p/ si che fúrriat a /m/ e gai est menzus a l'iscríere, mescamente in peràulas betadas a unu (as. cun + bènnere = cumbènnere, cun + pònnere = cumpònnere, cun + proare = cumproare); ancora diferente sonat candho acumpanzat - posta innantis - tzertas àteras cussonantes (c, d, dh, g, s, t, z []), ma chentza bisonzu perunu de l'iscrier de àtera manera. In chímica est símbulu de s'azotu (N), mentres chi si ponet minore pro "númeru" (n°), cun su tundhinu in artu candho bi est su númeru ifatu, ma sola (n) pro narrer unu css. númeru.  ènnenà!, bvrb nara!: impr. de su vrb. nàrrere, impreadu prus che àteru coment'e chitzindhe, pedindhe ispiegassiones de carchi cosa chi no andhat bene (pro cherrer ischire própiu si narat "nara!")/ nara, nara, chi! … = mancu mali ca!…  nà, ite ses fachendhe?! ¸ nà, no t'assélias, no?! ¸ nara, tue: torra issegus! 2. nara, nara, chi mi so àpidu cun àtere: sinono ue che so rutu mi ndh'aian collidu mortu!nabía, nabíu, nf, nm: naviu mezu mannu de trasportu pro andhare in mare de poder leare cosa e zente meda  bastimentu, nae 1  csn: gàrrigu che nabiu, a nabiu = meda; zucher bella nabia = esser bellu, imbénnidu, gàrrigu t'abbizas ch'in su mundhu ses colau chentza lassare trata, che nabiu (B.Filindeu) ¸ naviu apas in portu! ¸ si in cue frimmamos su naviu nisciunu a domo nostra torrat biu 2. cust'orju est de messare: ite bella nabia chi zúchete!  trps nave, navìglio  ship(s)  Schiff.nabòdi, nm: nebode, nebodi, nepode, nepote si narat pro mascru fizu de unu frade o sorre, fizu de unu fizu o de fiza (o fintzas de parente prus atesu coment'est unu fradile, sorrastra e gai): in carchi logu si narat pro "neta" custu m'est nebode fizu de sorre ¸ a s'ajaju li cheren bene totu sos nebodes ¸ fizu de fizu meu, m'est nebode e connadu fin'a morte 2. teniat una nebode chi l'agiuaíada ptl nipóte nephew,2 grandchild Neffe; Enkelkindnàbra, nf: anarba, narba 1 zenia de lanedha chi faghet in sa cosa ifusta, fintzas sa lanedha chi faghet in sas rocas afungori, afungu, annarbamentu, imbucore, morighinu, mucore, mulgheru muffa mould Schimmelnàbras, nf: nabres, narbes, narvas, navras, navres prendhas chi s'apican a origras; zenia de nàcaras chi essin suta de sa barra de fundhu a crabas e berbeghes aricina, arra, arracada, loritzina, pendhulica, pitoriga / nàcara 1, nàidi, navrada prd orecchini, bargìgli earrings, 2 wattles Ohrringe; Lappen; Ziegebartnabratzólu, agt nâu de unus cantu animalis (crabas, brebeis, pudhas), chi portant nabras, nàidis nabrau sos pecos fin mútricos, nabratzolos e biancos nidos che porta téttole, bargìgli wattled manche Tiere mit Lappennabràu, agt chi zughet nabras o nàidis nabratzolu.nabrèdha, nf: nabrighedha, narbedha, narbighedha, nerbaghedha zenias de erba a fozas ladas largas, bonas finas pro cura, chírrian coment'e unu butonedhu bonu a manigare chi naran "panemundhu, paneoro" mafra, màrmara, marmarutza, narba, narbutza, palmúcia sa narbedha a impacus fait a dha pònniri a is guronis ca dhus fait sciopai, ndi essit sa matéria e sànanta rbc, malva parviflora, m. silvestris malvina, malva selvàtica mallow Malve, wilde Malvenàbres  nàbras
Chirca torra |