|
 | |
 |
7.592.298 Visitadores dae su 20.10.2000 |
 | |
©2000-2013
Edizioni Condaghes
Web Design:
MAGICA Servizi Informatici
S, s, nf: (essa)  sa ’e deghessete líteras de s'alfabbetu rapresentat duos sonos a zisa de frúschiu (coment'e a s'iscúsia o a boghe o zúmiu) chi si faghen boghendhe su sulu a dentes afissas; sos duos sonos intremesu de vocales sun iscritos s'unu cun /ss/ e s'àteru cun /s/: assu, bassu, cassa, cossa, cossu, fossu, lussu, mossu, ossu, pessa, pessu, russu, tussi, zassu (sonat goi, ma iscrita una ebbia, in comintzu de peràulas nâdas a solas: sanu = nr. ssanu, sole = ssole, sonu = ssonu, su, sos = ssu, ssos), ma: arrosu, atesu, basu, cosa, fresa, fusu, gosu, grisu, lisu, masedu, mesa, nasu, pasu, pesu, romasu, rosa; paris cun àteras cussonantes si poden aer ambos sonos segundhu sa cussonante chi benit apustis, ma sa lítera est semper iscrita a sola: ispònnere/isgarru, iscontzare/isbagliai; gai matessi podet fagher su segundhu de sos duos sonos addaghi s'agatat in comintzu o in finitia de peràula pro che resurtare in mesu de vocales: sa sorre (= nr. sasòrre), su sàrtidu (=susàrtidu), su sou (= susóu), su soli (= susòli), su sàmbene (= susàmbene), sa sienda (= sasiènda), beni solu! (= benisólu!), duos ómines (= duosómines), eus inténdiu (= eusinténdiu), o in finitia a su pl. candho si faghet una pasada: faghes/fàghese, bides/bídese, corpus/córpusu, citis/cítisi; cosa diferente est candho sa /s/ de comintzu e de finitia s'abbojat cun àtera cussonante: a bortas - e semper cun /s/ etotu - sonat /ss/ o a donzi modu faghet sonu 'surdu' (ambos sonos = nr. ambossonos, sas sorres = sassorres, is sàrtidus = issàrtidus, sos suos = sossuos, fait soli = faissòli, catzat sàmbene = catzassàmbene, benit solu =benissólu, andhan sempre = andhanssempre, est seguru = esseguru; faghes totu = faghestótu, as a bis chi!…= asabbíschi), a bortas si che fúrriat a un'àteru sonu, ma dendhe tentu a no l'iscrier puru cambiada! (sos bonos = nr. sorbonos, solbonos, sobbonos, sas domos = sardomos, mezus vida = mezulvida - o fintzas mezusvida -, duas nughes = duannúghes, duos nasos = duonnàsos, dus logus = dullògus, tres disi = treddísi, sas zenias = sarzenías, sas manos = sarmànos, is manus = immànus, is ceréxias = iceréxias e fintzas isceréxias), a bortas sonat chentza cambiamentu perunu (sas cosas = nr. sascosas, is chistionis = ischistiònis, e faghet 'surdu'). Sa /s/ est sonu de finitia de tzertas bvrb. (2^ sing., 1^ e 2^ pl.: andas, andaus, andais, faghes, faghimus, faghides) e mescamente su sinnu chi si ponet a su plurale de art., nm., prn. e agt. annuntu a sa peràula chi inditat una cosa síngula (ma b'at nm. chi agabbat cun sa /s/ a su sing. etotu: tempus, lados, paralis, pecus, petus), chentza cambiamentu de sa vocale de finitia in cudhas peràulas chi essin in /a/, /e/, /i/ (arrosa - arrosas, cosa - cosas, bene - benes, pastore - pastores, babbai - babbais, ferreri - ferreris, meri - meris) gai comente in sas peràulas chi in camp. essin in /u/ in su sing. e in su pl. puru (babbu - babbus, domu - domus, fillu - fillus, tronu - tronus), ma cun cambiamentu a /o/ de custa essida etotu in su log. o chentza cambiamentu nudha in cudhas chi essin in /o/ in log. a su sing. etotu (bonu - bonos, fizu - fizos, trigu - trigos, broco - brocos, domo - domos, grogo - grosos, sero - seros). Posta innantis paris cun sa /c/ (=/sc/), sa /s/ faghet unu sonu ancora diferente, 'surdu': bàsciu, mísciu, pisci (est unu sonu de sa matessi creze de /x/, chi si distinghet pro su zúmiu). Sa "essa" est fintzas una creze de pane modhe fatu a zisa de custu sinnu. Coment'e incurtziadura de minutu segundhu "s" (chentza puntu e posta in artu de su númeru), S. pro "santu", in chímica S est símbulu de su súrfaru, in zografia inditat su sud.  (èsse)sa, art, nm: cià, tza artículu impreadu pro acumpanzare e distingher su númene fémina sing. (sa barra, sa corza, sa domu, sa fémina, sa gana, sa lepa, sa mama, sa panatera, sa pipia, sa téula), si apòstrofat sempre cun númenes chi comintzan cun vocale (s'ànima, s'arte, s'eréntzia, s'intrada, s'ispina, s'olia, s'ortalíssia, s'umbra): si ponet sempre cun númenes singulares colletivos (upm.: sa folla, sa méndhula, sa parfaruza, s'olia) e candho inditan su paru, sa ratza, totu sa creze (as. sa craba = totu sas crabas, su paru cràbinu, sa fémina = totu sas féminas); che a totu sos artículos est pronúmene puru (sempre sighidu de su prn. "chi" ca s'agatat in fràsias presas apare); cun prep.: a, cun, de, in, pro sa; su pl. sas, is, as / a/c.: cun númene de parentella inditat sempre cussu chi apartenet o pertocat a sa pessone-suzetu de sa fràsia (as. sa muzere - de s'ómine chi semus nendhe - est essida a cumandhu)/ in sa de... = anch'e ..., a che… (sempre zente); sa ’irgonza!… = ita brigúngia!  sa die de sa Sardinna ¸ sa domu de sa mama ¸ o sa tzia!, o sa meri! 2. sa chi mi piaghet mi chírrio ¸ mi pigu sa chi stimu dèu, a mulleri ¸ piga sa chi bolis 3. sa pudha mia criat in sa ’e compare ¸ a sa ’e su conaju bi andhaiat àtera zente ¸ unu de sos chimbe fradighedhos andheit a sa ’e babbu e lu pregunteit, ma babbu lu giagareit nèndheli a si ndhe torrare a sa ’e nois 4. Antoni fit cun sa muzere la, quélla  la  the, 2 that  die, jene.sàba, nf: sapa sutzu de ua o de àteru frutuàriu (morisca, pruna, barracoco) postu a budhire finas a torrare cazadu, pro fagher durches  binicotu istan a su passa passa che musca in logu de saba ¸ s'abbatu, fatu de s'abba de sa chera, est una sapa bona pro mandhicare e fagher popassinos(De)saba, (De)ssaba, Saba, Sapa  mng sapa verjus cooked must gekochter Most.sàba 1, nf: sala in sa domo, aposentu aposta lassadu pro retzire istranzos; logu prus mannu pro zente meda fintzas in divertera / min. salixedha ponidí in mes'e sa saba! ¸ mi parit de intendi genti in sa sabaSala dmo salòtto, sala salon, salle living room Wohnzimmer, Saal.sabàciu, nm ballina de pedra niedha incrastada in prata, prendha pro bellesa; pedra niedha leada pro majinzu, pro no li ponner ogru, a unu sabègia, sebeste prd.sabàda, nf: savada, seada, seata, sebada 1 genia de papai e de druci fatu cun pasta stérria a pillu fini (acoment'e po fai su pani carasau) sestada tunda (a dus pillus acoment’e is culurgionis ma prus manna meda) e cun casu friscu in mesu: si papat frissa in ollu cun una stidhiada de tzúcuru o de meli scallau an bogadu pabassinos, tiricas, casadinas, seadas ammeladas e binuSeada, Sebada drc, mng.sabadíglia, nf: sebadíglia, sebidíglia, sebidíllia, sibidíglia, sibidíllia zenia de erba velenosa e púdida, faghet sa raighina russa e no sicat mai deunudotu (petzi sa foza); in carchi logu lu naran a su leonaghe teredha / lannaxi, neulache rba, helleborus lividus, mt, nerium oleander ellèboro vérde ellébore vert hellebore grüne Nieswurz.sabàdu, agt nâdu de cosa ’e manigare, chi est ifustu in saba, cun saba.sàbadu, nm: sàbudu, sàburu, sàpadu, sàpatu, sàuru sa ’e ses dies de sa chida / esser a su sàpadu = esser in malas abbas, in bisonzu mannu; èssi prus longu de su sàbudu santu = meda (ca si costumat a zeunare e paret prus longu de àteros)  csn: in dia de sàbudu = in sàpadu 2. si no ti daen sa pensione già no ses a su sàpadu! ¸ custu mese comintzat in sàpadu ¸ dhu castianta po biri si dhu sanada in dia de sàbudu tpc sàbato samedi saturday Samstag.sabaníta, nf modhita, una zenia de sacone prenu de cosa modhe (lana, crinu, àteru) de ponner a fundhu in su letu pro corcare bainta, ballita, istrabunta, mantabafu, tramata 1.
Chirca torra |