|
 | |
 |
5186321 Visitadores dae su 20.10.2000 |
 | |
©2000-2010
Edizioni Condaghes
Web Design:
MAGICA Servizi Informatici
T, t, nf: (ti)  sa ’e degheoto líteras de s'alfabbetu, rapresentat unu sonu 'surdu' chi si faghet ponindhe sa punta de sa limba arrumbada in artu coment'e a tupare in mesu de sas dentes de nanti (de subra e de suta), faghindhe essire sa boghe a corpu e a laras abbertas, comente si podet intendher in peràulas che a ata, atobiai, betu, fatu, gatu, ghetai, lutu, mutire, mutu, neta, pitu, putu, rutu, totu, tretu, votu; est cussonante mudòngia e podet cambiare sonu in comintzu de peràula (o fintzas a s'agabbu si b'at una pasada cun annunta de vocale paragógica), semper candho a donzi modu ruet in mesu de duas vocales: sa tana (nr. sadàna), sa terra (sadèrra), sa timòngia (sadimòngia), su tolu (sudólu), sa turre (sadúrre), su trigu (sudrígu), o fintzas "faghet a essire" (fàgheda/essíre), "a essire fàghede" (de "faghet"); in DitzLcs., addaghi sa /t/ no càmbiat sonu intremesu de vocales in comintzu de peràula, sa pronúntzia est inditada innantis de sas variantes (as. terga [nr. satèrga], toa [satòa], túcaru [sutúcaru], títula [satítula], tudha [satúdha], turpu [sutúrpu, unutúrpu]): cumbinat goi donzi borta chi li currispondhet una /tz/, o fintzas una /s/ o una /c/ in àteras variantes (as. túcaru: ciúcuru / súcuru / tzúcuru); in sardu su sonu de /t/ est sempre forte o longu, ladinu, e, si càmbiat, càmbiat deunudotu, a tales de lu inditare cun lítera diferente, e pro cuss'etotu, ca no b'at mai de lu distingher de unu matessi sonu lenu, no b'at perunu bisonzu de l'addopiare in s'iscritura (as. su ltn. "fatum" daet in sardu "fadu", cosa chi su ltn. "factus" daet in sardu "fatu", itl. "fatto"). Paris cun sa /z/ in DitzLcs. est impreada pro su sonu ‘surdu’ de sa /z/ (= /tz/). Sa "t" s'impreat coment'e símbulu de "tempus", in su zogu a baralicu sa "T" est pro "totu".  [ti]  (te)tàba, nf: tàlua, tàula, tàura linna de truncu mannu bogada o segada a pizu russu parívile, ma fintzas àteru materiale ladu, a zisa de tàula (fintzas "mesa")  csn: t. de is libbrus = pàzine ue si ponet sa lista de sos capítulos, de sos argumentos de su líbberu cun s'indíssiu de sa pàzine ue comíntzana; pamentu fatu a tàulas = tauladu; tàula de su benuju = arrodedha 1; tàula de su cherbedhu = s'ossu de su fronti; ponner a unu in tàulas de letu = fàgherelu ruer a malàidu, fàghereli male de istare in letu; conca de tàlua = tontu, chi no cumprendhet o no cheret cumprèndhere; tàlua apitzus, tàlua asuta e petza in mesu… = su tostoine  mi seu fata sa barca cun tabas de suerxu 2. su ditzu narat: Amigu a tàula e frade a bisonzu! 3. ti ponzo in tàulas de letu, si ti gheto pódhiches! ¸ giamàdemi dutores de profetu a curare sos males chi m'agabban in tàulas de letuTaula tàvola table, 2 planche  board,2 tabletabàciu, nm: tobàciu arrogalla de téula, arrogu de matoni sbóidu  teulàciu dogn'annu andat a mari po si sciacuai cun un'incuedhu de tobàciu ¸ bogandi su tobàciu po ti frigociai! ¸ sprondimindi su tobàciu ca frigòciu su nadiai a su pipiu!tabacòrra, nf: tabbacorra animaledhu (fintzas upm) cun sa corza tundha a zisa de caracolu: faghet una zenia de saliatzu e in conca, candho essit a sas abbas mescamente, bogat coment'e duos corros, modhes, ue in punta zughet sos ogros: est mescamente su biancu, ma fintzas un'àtera creze birdància (boveri) e si collit pro manigare babbacorra, bacacorru, cocoi, croca, gioga, pitzigorru, sicigorru, suntzorra fit ghirandhesiche a bidha chin unu pannutzedhu prenu de tabbacorra  crp.tabbacài, tabbacàre, vrb: atabbacai, tebbacare ponner tebbacu in nares; rfl. falare a tebbacu, a popoine, frimmare a tempus meda, istare chentza fàghere, ammandronadu, asseliare innastulare m'at dadu a tabbacare ¸ cola a tabbacare, già l'ischin totu chi ne ses vile de su pruer de su diàulu! 2. si non fit istatu ca prima de atzapare un'àteru travàgliu ne deves colare de peleas, galu in custu cuile priucosu mi fipo tabbacatu!… annusare tabacco priser du tabac to take snufftabbacàu, pps, agt de tabbacare; chi est faladu a tebbacu anneuladu, tabbachinu.tabbachèra, nf: tebbachera, tobbachera, tombachera istuzighedhu a ponner tebbacu; in suspu, corpu / t. de margiani = fungubísinu (lycoperdon bovista) tombacu e tombachera fait s'ómini macu e sa fémina oghitera! ¸ gighet una tabbachera e dogni tantu leat una pitigada de tabbacu 2. ti dongu una tabbachera!… tabacchièra tabatière sbuffboxtabbachéri, agt, nm chi o chie est avesu a tebbacare tabbacosu isse no bufat, no pipat, no est tabbacheri.tabbachínu, agt chi est curpidu, malàidu, faladu a tebbacu, nâdu de laore (as. trigu) tabbacau, titionadu.tabbacòrra  tabacòrra
Chirca torra |